Informatie- en voorlichtingsmateriaal (OOG VOOR EYE)

Informatiefolder EDS en ooggezondheid is ook te downloaden:

Informatiefolder over het belang van oogzorg bij de syndromen van Ehlers-Danlos en andere erfelijke bindweefselafwijkingen

Het Ehlers-Danlos Syndroom behoort tot de groep erfelijke bindweefselafwijkingen waarvan de oorzaak ligt in het genetisch materiaal. De kenmerken zijn over het algemeen de hypermobiliteit van de gewrichten, een rekbare en elastische huid (hyperextensibiliteit) en kwetsbaarheid van het weefsel. Er zijn 13 subtypes bekend waarvan de genetische oorzaak varieert en waarbij elk type weer zijn eigen kenmerken heeft die tot uiting komen. De meest voorkomende subtype is hypermobiele Ehlers-Danlos Syndroom (hEDS).

Het lichaam bestaat voor het grootste gedeelte uit bindweefsel zoals: ligamenten, pezen en spieren van het bewegingsstelsel, het hart en bloedvatenstelsel, organen van bijv. het spijsverteringsstelsel, de huid dat het grootste orgaan van het menselijk lichaam is, het tandvlees en je zintuigen zoals het oog. Het oog bestaat voor ca. 80% uit bindweefsel. Daarom verbaast het niet dat mensen met EDS regelmatig problemen met de ogen hebben, zoals visusklachten, diplopie en droge ogen, en dat de kans op een oogziekte aanzienlijk groter is dan normaal gesproken. Deze folder is bedoeld voor patiënt, huisarts én specialist: zo kan de patiënt erop vertrouwen dat er een goede en nauwkeurige screening uitgevoerd zal worden en kan de desbetreffende oogzorgspecialist deze folder als ruggesteuntje gebruiken.

Ik heb de diagnose Ehlers-Danlos Syndroom (of HSD) gekregen waardoor mijn bindweefsel extra kwetsbaar is. Wilt u alstublieft het volgende zorgvuldig controleren?

Controle oogleden en traanapparaat

  • Dry eye syndrome met traanfilminstabiliteit
  • Floppy eyelid syndroom, zowel lateraal als bilateraal
  • Snel geïrriteerde oogleden en slijmvliezen (frequenter bij MCAS)
  • Epicanthal plooien (Vaak gezien bij kinderen, en soms ook volwassenen, met   cEDS)

Controle voorsegment (hoornvlies, iris en ooglens)

  • Blauwe sclera
  • Progresieve Keratoconus
  • Progressieve Keratoglobus
  • Fragiel hoornvlies
  • dun hoornvlies (< 400 μm

 Bovenstaande vaak in combinatie gezien bij Brittle Cornea Syndrome

  • Microcornea
  • Cornea erosies, oa. door uitdroging van de cornea
  • Minor lens opacities
  • Lens (sub)luxatie

Controle achtersegment

  • Glasvochtafwijkingen
  • Angioïde strepen
  • Netvliesloslating
  • Verhoogde oogdruk/ Glaucoom
  • Retinal holes en tears
  • Zwakke plekken aan de randen van het netvlies
  • Maculadegeneratie
  • Spontane carotis-caverneuze sinusfistels (sCCF)   komt vaker voor bij vEDS

Veelvoorkomende problemen met het zien en de samenwerking van de ogen én regelmatig in combinatie met OI/ dysautonomie als extra oorzaak. Wat bespreek ik met de orthoptist, optometrist of (medische) opticien-contactlensspecialist?

  • Refractieafwijkingen: voornamelijk (pathologische) myopie en astigmatisme
  • Ernstige hypermetropie of uitpuilende ogen (gezien bij spEDS en zijn beide genspecifiek)
  • Accommodatie insufficiëntie: o.a. accommodatiespasme en pre-presbyopie
  • Convergentie insufficiëntie
  • Motiliteitsstoornissen en diplopie- Strabisme en phorieën

Veelvoorkomende klachten die een patiënt met EDS kan ervaren, waarbij OI/ dysautonomie een rol kan spelen:

  • Wazig zien en wisseling in visus
  • Dubbelzien en last van schaduw, bijv. bij lezen
  • Fotofobie
  • Stipjes, draadjes, spinneragjes die meegaan met de oogbeweging
  • Hoofdpijn: voornamelijk frontaal boven de ogen en temporaal bij de slapen
  • Migraine met aura, migraine zonder aura, spanningshoofdpijn, combinatie migraine en spanningshoofdpijn
  • Algehele malaise
  • Droog of zanderig gevoel van de ogen

Belangrijke informatie om te weten bij keuze anesthesie, chirurgische behandeling en nazorg van iemand met het Ehlers-Danlos Syndroom.

  • Ik ben geen kandidaad voor LASIK of radial-K. Ook ben ik gevoeliger voor keratectasia  na de   behandeling.
  • Er is een grotere kans op complicaties na een oogheelkundig chirurgische ingreep.- Er kan sprake zijn van een verhoogde mate van lokale anesthetische resistentie.

Literatuurlijst

Perez-Roustit S, Nguyen DT, Xerri O, Robert MP, De Vergnes N, Mincheva Z, Benistan K, Bremond-Gignac D. Manifestations ophtalmologiques des syndromes d’Ehlers–Danlos : à propos d’une cohorte de 21 patients [Ocular manifestations in Ehlers-Danlos Syndromes: Clinical study of 21 patients]. J Fr Ophtalmol. 2019 Sep;42(7):722-729. French. doi: 10.1016/j.jfo.2019.01.005. Epub 2019 May 25. PMID: 31133401.

Gharbiya M, Moramarco A, Castori M, Parisi F, Celletti C, Marenco M, Mariani I, Grammatico P, Camerota F. Ocular features in joint hypermobility syndrome/ehlers-danlos syndrome hypermobility type: a clinical and in vivo confocal microscopy study. Am J Ophthalmol. 2012 Sep;154(3): 593-600.e1. doi: 10.1016/j.ajo.2012.03.023. Epub 2012 May 24. PMID: 22633352.

Chatziralli I, Saitakis G, Dimitriou E, Chatzirallis A, Stoungioti S, Theodossiadis G, Theodossiadis P. ANGIOID STREAKS: A Comprehensive Review From Pathophysiology to Treatment. Retina. 2019 Jan;39(1):1-11. doi: 10.1097/IAE.0000000000002327. PMID: 30260918.

Al-Hussain H, Zeisberger SM, Huber PR, Giunta C, Steinmann B. Brittle cornea syndrome and its delineation from the kyphoscoliotic type of Ehlers-Danlos syndrome (EDS VI): report on 23 patients and review of the literature. Am J Med Genet A. 2004 Jan 1;124A(1):28-34. doi: 10. 1002/ajmg.a.20326. PMID: 14679583.

Sadiq MA, Vanderveen D. Genetics of ectopia lentis. Semin Ophthalmol. 2013 Sep-Nov;28(5-6):313-20. doi: 10.3109/08820538.2013.825276. PMID: 24138040.

Sharma Y, Sudan R, Gaur A. Post traumatic subconjunctival dislocation of lens in Ehlers-Danlos syndrome. Indian J Ophthalmol. 2003 Jun;51(2): 185-6. PMID: 12831154.

Yeowell HN, Steinmann B. PLOD1-Related Kyphoscoliotic Ehlers-Danlos Syndrome. 2000 Feb 2 [updated 2018 Oct 18]. In: Adam MP, Ardinger HH,

Pagon RA, Wallace SE, Bean LJH, Stephens K, Amemiya A, editors. GeneReviews® [Internet]. Seattle (WA): University of Washington, Seattle; 1993– 2020. PMID: 20301635.

Giunta C, Rohrbach M, Fauth C, Baumann M. FKBP14 Kyphoscoliotic Ehlers-Danlos Syndrome. 2019 May 23. In: Adam MP, Ardinger HH, Pagon RA, Wallace SE, Bean LJH, Stephens K, Amemiya A, editors. GeneReviews® [Internet]. Seattle (WA): University of Washington, Seattle; 1993–2020. PMID: 31132235.

Roma M, Marden CL, De Wandele I, Francomano CA, Rowe PC. Postural tachycardia syndrome and other forms of orthostatic intolerance in Ehlers-Danlos syndrome. Auton Neurosci. 2018 Dec;215:89-96. doi: 10.1016/j.autneu.2018.02.006. Epub 2018 Mar 5. PMID: 29519641.

Bravo JF, Wolff C. Clinical study of hereditary disorders of connective tissues in a Chilean population: joint hypermobility syndrome and vascular Ehlers-Danlos syndrome. Arthritis Rheum. 2006 Feb;54(2):515-23. doi: 10.1002/art.21557. PMID: 16447226.

Cameron JA. Corneal abnormalities in Ehlers-Danlos syndrome type VI. Cornea. 1993 Jan;12(1):54-9. doi: 10.1097/00003226-199301000-00009. PMID: 8458232.

Segev F, Héon E, Cole WG, Wenstrup RJ, Young F, Slomovic AR, Rootman DS, Whitaker-Menezes D, Chervoneva I, Birk DE. Structural abnormalities of the cornea and lid resulting from collagen V mutations. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2006 Feb;47(2):565-73. doi: 10.1167/iovs.05-0771. PMID: 16431952.

Jacome DE. Headache in Ehlers-Danlos syndrome. Cephalalgia. 1999 Nov;19(9):791-6. doi: 10.1046/j.1468-2982.1999.1909791.x. PMID: 10595288.

https://www.janssen-rehabilitation.nl/images/Patie%CC%88ntenfolder%20Ehlers%20Danlos%20%20Syndromen%20(EDS).pdf https://www.ehlers-danlos.com/eds-types/

Afbeeldingen: Paulsen, Waschke, Sobotta Atlas of Human Anatomy, 16th Edition 2018©Elsevier GmbH, Urban & Fischer, Munich.

Cesare AE, Rafer LC, Myler CS, Brennan KB. Anesthetic Management for Ehlers-Danlos Syndrome, Hypermobility Type Complicated by Local Anesthetic Allergy: A Case Report. Am J Case Rep. 2019 Jan 10;20:39-42. doi: 10.12659/AJCR.912799. PMID: 30626862; PMCID: PMC6335977.

Castori M. Surgical recommendations in Ehlers-Danlos syndrome(s) need patient classification: the example of Ehlers-Danlos syndrome hypermobility type (a.k.a. joint hypermobility syndrome). Dig Surg. 2012;29(6):453-5. doi: 10.1159/000346068. Epub 2013 Jan 7. PMID: 23295898.

Ritelli M, Dordoni C, Cinquina V, Venturini M, Calzavara-Pinton P, Colombi M. Expanding the clinical and mutational spectrum of

B4GALT7-spondylodysplastic Ehlers-Danlos syndrome. Orphanet J Rare Dis. 2017 Sep 7;12(1):153. doi: 10.1186/s13023-017-0704-3. PMID: 28882145; PMCID: PMC5590203.

Santoro FA, Huang J. Ocular involvement in cutaneous connective tissue disease. Clin Dermatol. 2016 Mar-Apr;34(2):138-45. doi: 10.1016/j. clindermatol.2015.11.011. Epub 2015 Nov 22. PMID: 26903181.

Villani E, Garoli E, Bassotti A, Magnani F, Tresoldi L, Nucci P, Ratiglia R. The cornea in classic type Ehlers-Danlos syndrome: macro- and microstructural changes. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2013 Dec 11;54(13):8062-8. doi: 10.1167/iovs.13-12837. PMID: 24168998.

Vohra V, Tuteja S, Chawla H. Collagen Cross Linking For Keratoconus. 2020 Oct 2. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2020 Jan–. PMID: 32965942.

Iglesias AI, Mishra A, Vitart V, Bykhovskaya Y, Höhn R, Springelkamp H, Cuellar-Partida G, Gharahkhani P, Bailey JNC, Willoughby CE, Li X, Yazar S,

Nag A, Khawaja AP, Polašek O, Siscovick D, Mitchell P, Tham YC, Haines JL, Kearns LS, Hayward C, Shi Y, van Leeuwen EM, Taylor KD; Blue

Mountains Eye Study—GWAS group, Bonnemaijer P, Rotter JI, Martin NG, Zeller T, Mills RA, Souzeau E, Staffieri SE, Jonas JB, Schmidtmann I,

Boutin T, Kang JH, Lucas SEM, Wong TY, Beutel ME, Wilson JF; NEIGHBORHOOD Consortium; Wellcome Trust Case Control Consortium 2

(WTCCC2), Uitterlinden AG, Vithana EN, Foster PJ, Hysi PG, Hewitt AW, Khor CC, Pasquale LR, Montgomery GW, Klaver CCW, Aung T, Pfeiffer N, Mackey DA, Hammond CJ, Cheng CY, Craig JE, Rabinowitz YS, Wiggs JL, Burdon KP, van Duijn CM, MacGregor S. Cross-ancestry genome-wide association analysis of corneal thickness strengthens link between complex and Mendelian eye diseases. Nat Commun. 2018 May 14;9(1):1864.

doi: 10.1038/s41467-018-03646-6. Erratum in: Nat Commun. 2019 Jan 8;10(1):155. PMID: 29760442; PMCID: PMC5951816.

Swierkowska J, Gajecka M. Genetic factors influencing the reduction of central corneal thickness in disorders affecting the eye. Ophthalmic Genet. 2017 Dec;38(6):501-510. doi: 10.1080/13816810.2017.1313993. Epub 2017 Apr 28. PMID: 28453375.

Louie A, Meyerle C, Francomano C, Srikumaran D, Merali F, Doyle JJ, Bower K, Bloom L, Boland MV, Mahoney N, Daoud Y, Singman EL. Survey of Ehlers-Danlos Patients’ ophthalmic surgery experiences. Mol Genet Genomic Med. 2020 Apr;8(4):e1155. doi: 10.1002/mgg3.1155. Epub 2020 Jan 27. PMID: 31989797; PMCID: PMC7196452.

Hopping GC, Somani AN, Vaidyanathan U, Liu H, Barnes JR, Ronquillo YC, Hoopes PC, Moshirfar M. Myopic regression and recurrent Salzmann nodule degeneration after laser in situ keratomileusis in Ehlers Danlos Syndrome. Am J Ophthalmol Case Rep. 2020 May 4;19:100729. doi: 10. 1016/j.ajoc.2020.100729. PMID: 32426553; PMCID: PMC7225616.

Pesudovs K. Orbscan mapping in Ehlers-Danlos syndrome. J Cataract Refract Surg. 2004 Aug;30(8):1795-8. doi: 10.1016/j.jcrs.2004.05.002. PMID: 15313310.

Adham S, Trystram D, Albuisson J, Domigo V, Legrand A, Jeunemaitre X, Frank M. Pathophysiology of carotid-cavernous fistulas in vascular Ehlers-Danlos syndrome: a retrospective cohort and comprehensive review. Orphanet J Rare Dis. 2018 Jun 25;13(1):100. doi: 10. 1186/s13023-018-0842-2. PMID: 29940997; PMCID: PMC6019721.

Ke L, Yang YN, Yuan J. Bilateral carotid-cavernous fistula with spontaneous resolution: A case report and literature review. Medicine (Baltimore). 2017 May;96(19):e6869. doi: 10.1097/MD.0000000000006869. PMID: 28489786; PMCID: PMC5428620.

Khurana M, Alam MS, Balekudaru S, Vijaya L, Madhuri MB, Halbe SV, Noronha VO, George RJ, Mukherjee B. Intraocular Pressure in the Eyes of Patients With Carotid-Cavernous Fistulas: Profile, Intereye Asymmetry, and Treatment Outcomes. J Glaucoma. 2019 Dec;28(12):1074-1078. doi:

10.1097/IJG.0000000000001392. PMID: 31658226.

Alam MS, Jain M, Mukherjee B, Sharma T, Halbe S, Jaisankar D, Raman R. Visual impairment in high flow and low flow carotid cavernous fistula. Sci Rep. 2019 Sep 6;9(1):12872. doi: 10.1038/s41598-019-49342-3. PMID: 31492949; PMCID: PMC6731213.

Conclusion: An ophthalmological and orthoptic evaluation should be performed in all patients with Ehlers-Danlos syndrome to detect and treat ocular manifestations. If Ehlers-Danlos syndrome is suspected, ophthalmological examination can also provide support for the diagnosis.